Του Πανίκου Αργυρίδη,

Αναπληρωτή Γενικού Γραμματέα ΣΕΚ

Η κυπριακή οικονομία τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, με αύξηση της απασχόλησης, ενίσχυση του τουρισμού, επέκταση των υπηρεσιών και νέες επενδύσεις. Πίσω όμως από τους οικονομικούς δείκτες αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα: μεταφράζεται αυτή η ανάπτυξη σε καλύτερη ποιότητα εργασίας για τους εργαζόμενους;

Η συζήτηση για την εργασία σήμερα δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στον αριθμό των θέσεων εργασίας. Η πραγματική πρόοδος μιας οικονομίας κρίνεται από την ποιότητα αυτών των θέσεων. Από τους μισθούς, την ασφάλεια, την ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής, την ψυχική υγεία, τη σταθερότητα και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Σύμφωνα με το πλαίσιο αξιολόγησης της ποιότητας εργασίας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Eurofound, στο οποίο η ΣΕΚ συμμετέχει ενεργά στο Διοικητικό του Συμβούλιο, η ποιότητα της εργασίας συνδέεται με επτά βασικές διαστάσεις.  Τις απολαβές, τις προοπτικές εξέλιξης, τις δεξιότητες και την αυτονομία, τον χρόνο εργασίας, την ένταση εργασίας, το κοινωνικό περιβάλλον και τις φυσικές συνθήκες εργασίας. 

Η πραγματικότητα όμως δείχνει ότι σε πολλές περιπτώσεις η ανάπτυξη συνοδεύεται από εντατικοποίηση της εργασίας, αυξημένο άγχος και μεγαλύτερη εργασιακή ανασφάλεια. Οι εργαζόμενοι καλούνται να είναι συνεχώς διαθέσιμοι, να προσαρμόζονται σε νέες τεχνολογίες και να ανταποκρίνονται σε αυξημένες απαιτήσεις παραγωγικότητας, συχνά χωρίς αντίστοιχη βελτίωση των αποδοχών ή των συνθηκών εργασίας.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα στοιχεία που δείχνουν αύξηση της επαγγελματικής εξουθένωσης. Πρόσφατα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Έρευνας Συνθηκών Εργασίας του Eurofound, καταγράφουν την Κύπρο ανάμεσα στις χώρες με πολύ υψηλά ποσοστά σωματικής και συναισθηματικής εξάντλησης εργαζομένων, (περίπου 56% των εργαζομένων δηλώνουν ότι βιώνουν έντονο εργασιακό στρες, ενώ σχεδόν 44% αναφέρουν συχνή σωματική εξάντληση λόγω εργασίας).   Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό πρόβλημα, αποτελεί και οικονομικό κίνδυνο, αφού επηρεάζει την παραγωγικότητα, την υγεία και τη βιωσιμότητα της ίδιας της αγοράς εργασίας.

Ταυτόχρονα, η αύξηση του κόστους ζωής δημιουργεί νέα δεδομένα. Ακόμη και εργαζόμενοι με πλήρη απασχόληση δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, ιδιαίτερα οι νέοι άνθρωποι που προσπαθούν να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία. Παρά το γεγονός ότι ο πληθωρισμός στην Κύπρο κινήθηκε χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο το 2025–2026, (περίπου στο 0,9%–1,1%), αλλά ακόμη και με χαμηλότερο πληθωρισμό, οι πιέσεις στο κόστος στέγασης, ενέργειας και καθημερινής διαβίωσης συνεχίζουν να επηρεάζουν σημαντικά τους εργαζόμενους.  Ευρωπαϊκά δεδομένα δείχνουν ότι ολοένα περισσότεροι νέοι εργαζόμενοι παραμένουν στο πατρικό τους σπίτι λόγω χαμηλών εισοδημάτων και υψηλού κόστους στέγασης. 

Παράλληλα, η ψηφιοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζουν την εργασία. Δημιουργούν νέες ευκαιρίες, αλλά και νέες μορφές πίεσης και ελέγχου. Η συνεχής συνδεσιμότητα, η τηλεργασία χωρίς σαφή όρια και η εργασία εκτός ωραρίου επηρεάζουν την προσωπική ζωή και την ψυχική υγεία των εργαζομένων. Το ίδιο το Eurofound επισημαίνει ότι η επικοινωνία εκτός ωραρίου έχει αρνητικές συνέπειες στην ισορροπία ζωής και εργασίας. 

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος των συνδικάτων και του κοινωνικού διαλόγου γίνεται πιο σημαντικός από ποτέ. Η ανάπτυξη δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην ευελιξία και στη μείωση του εργασιακού κόστους.  Χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που να τοποθετεί στο επίκεντρο τον άνθρωπο και την αξιοπρεπή εργασία.

Η ποιότητα εργασίας δεν αποτελεί πολυτέλεια, ούτε εμπόδιο στην ανταγωνιστικότητα. Αντίθετα, οι οικονομίες που επενδύουν σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, σε κατάρτιση, σε ασφάλεια και σε συμμετοχή των εργαζομένων, παρουσιάζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και βιώσιμη ανάπτυξη. Το Eurofound επισημαίνει ότι καλύτερες συνθήκες εργασίας συνδέονται άμεσα με υψηλότερη ικανοποίηση, μεγαλύτερη δέσμευση και καλύτερη παραγωγικότητα. 

Η πρόκληση λοιπόν για την Κύπρο, δεν είναι μόνο να δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας, αλλά να δημιουργεί ποιοτικότερες θέσεις εργασίας. Θέσεις που να προσφέρουν αξιοπρεπείς απολαβές, σταθερότητα, προοπτική και σεβασμό στον εργαζόμενο άνθρωπο.

Η ανάπτυξη αποκτά πραγματικό νόημα μόνο όταν μετατρέπεται σε κοινωνική πρόοδο και βελτίωση της ζωής των ανθρώπων.

Και για να το πετύχουμε αυτό, ως ΣΕΚ προτείνουμε συγκεκριμένες δράσεις και πρωτοβουλίες οι οποίες θα πρέπει να αναληφθούν, μέσα σε ένα πλαίσιο πολιτικών θέσεων για ποιοτική εργασία και κοινωνικά δίκαιη ανάπτυξη, το οποίο θα περιλαμβάνει πιο αξιοπρεπείς μισθούς και επαρκές εισόδημα μέσα από την ενίσχυση και επέκταση των συλλογικών συμβάσεων, ουσιαστική αναθεώρηση του κατώτατου μισθού με βάση το κόστος ζωής, πολιτικών πρόληψης burnout και ψυχοκοινωνικών κινδύνων, ρύθμιση της ψηφιακής και υβριδικής εργασίας και επένδυση στις δεξιότητες και στη δια βίου μάθηση.

Παράλληλα απαιτείται ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου, ο οποίος αποτελεί βασικό πυλώνα δημοκρατίας και σταθερότητας, με στόχο την ανάπτυξη με κοινωνικό θετικό πρόσημο, το οποίο θα επιβεβαιώνει τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, θέτοντας τον άνθρωπο πάνω από τους αριθμούς.