Του Γιώργου Πυρίσιη*

Χωρίς αμφιβολία η κυπριακή οικονομία τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται ενισχυμένη. Τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου καταδεικνύουν πως οι ρυθμοί ανάπτυξης του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) είναι υψηλοί, οι μέσες ακαθάριστες απολαβές στο σύνολο της οικονομίας κατά πολύ αυξημένες, ενώ η αγορά βρίσκεται σε επίπεδο πλήρους απασχόλησης. Ειδικότερα, σε ότι αφορά την άνοδο του ΑΕΠ μεταξύ 2021 και 2025 παρουσίασε αύξηση από 25.68 δισ. ευρώ σε 36.48 δισ. ευρώ, μια ποσοστιαία άνοδος της τάξης του 42%. Σε ότι αφορά τις μέσες μηνιαίες απολαβές των εργαζομένων η αύξηση αυτή ήταν επίσης εντυπωσιακή καθώς από 2.056 ευρώ στο τέλος του 2021 εκτοξεύτηκαν στο τέλος του 2025 στα 2.605 ευρώ, μια ποσοστιαία άνοδος δηλαδή της τάξης του 26.7%. Επιπλέον, η ανεργία μεταξύ 2021 και 2025 μειώθηκε από 7,1% σε 4,4% αντιστοίχως, με ταυτόχρονη αύξηση της απασχόλησης. Παράλληλα, ο μέσος όρος της παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο για τα έτη 2021 με 2025 κυμάνθηκε στο 2% κατατάσσοντας τη χώρα μας στις πρώτες ανάμεσα στα υπόλοιπα κράτη μέλη της Ευρωζώνης.

Ωστόσο, κάποιος θα ανέμενε αφού παρουσιάζονται τόσο εντυπωσιακοί δείκτες στην οικονομία και στην αγορά εργασίας, να μειώνεται και το ποσοστό φτωχών εργαζομένων. Δυστυχώς, όμως τα δεδομένα είναι πολύ διαφορετικά και δημιουργούν ένα παράδοξο. Το παράδοξο αυτό έχει να κάνει με το γεγονός ότι ενώ οι κύριοι δείκτες όπως περιεγραφήκαν πιο πάνω είναι σε πολύ καλή πορεία το ποσοστό των φτωχών εργαζομένων αυξάνεται. Αυτή δυστυχώς είναι η άλλη όψη του νομίσματος στη βάση των στοιχείων της Στατιστικής Υπηρεσίας για το 2025. Πως είναι δυνατόν το ΑΕΠ να αυξήθηκε κατά 42%, οι μέσες απολαβές να αυξήθηκαν κατά 26.7%, η αγορά εργασίας να βρίσκεται σε επίπεδα πλήρους απασχόλησης, ο μέσος όρος της παραγωγικότητας να είναι σε καλό επίπεδο συγκριτικά με άλλα κράτη της Ευρωζώνης και την ίδια ώρα το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας να μην έχει παρουσιάσει σημαντική μείωση μεταξύ 2021 και 2025;

Απλά να αναφέρουμε πως μεταξύ 2021 και 2025 το ποσοστό του πληθυσμού που βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ήταν 17.3% και 17.1% αντίστοιχα. Δηλαδή, παρά τις πιο πάνω εντυπωσιακές επιδόσεις της οικονομίας, μεταβολή καμία. Οι φτωχοί παρέμειναν φτωχοί. Την ίδια ώρα το πιο ανησυχητικό από τα πρόσφατα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου είναι το ποσοστό φτώχειας, όχι στο σύνολο του πληθυσμού (γιατί σε αυτό το ποσοστό περιλαμβάνονται και οι συνταξιούχοι μας) αλλά στο σύνολο των εργαζομένων με υψηλό δείκτη έντασης εργασίας. Σε αυτό το δείκτη με βάση τον ορισμό δεν περιλαμβάνονται, ούτε οι φοιτητές ηλικίας 18-24 ετών, ούτε οι συνταξιούχοι, ούτε τα άτομα ηλικίας 60 με 64 ετών τα οποία είναι μη οικονομικά ενεργά. Δυστυχώς, το ποσοστό των εργαζομένων με υψηλό δείκτη έντασης εργασίας (δηλαδή εργαζόμενοι οι οποίοι κατά το προηγούμενο έτος είχαν εργαστεί σχεδόν πλήρως όλους τους μήνες του έτους) από 6.9% το 2021 αυξήθηκε στο 7.8% στο τέλος του 2025. Δυστυχώς, η άλλη όψη του νομίσματος στην αγορά εργασίας της Κύπρου είναι πολύ διαφορετική.

Αυτή η πραγματικότητα έχει να κάνει με το γεγονός ότι ενώ υπάρχουν οι πολιτικές για να ξεφύγουν οι 167 χιλιάδες συμπολίτες μας, οι συνταξιούχοι μας, οι εργαζόμενοι μας, από την φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, εντούτοις η κυβέρνηση αποφεύγει να τις εφαρμόσει ή προσπαθεί να εφαρμόζει ημιτελής και ετεροβαρείς πολιτικές. Απτό παράδειγμα, ο καθορισμός του κατώτατου μισθού στα 1088 ευρώ (εκτός δηλαδή πλαισίου διαπραγμάτευσης), παρά το γεγονός ότι το χρηματικό όριο της φτώχειας στο τέλος του 2025 ήταν στα 1103 ευρώ και παρά την ξεκάθαρη θέση του συνδικαλιστικού κινήματος και της ΣΕΚ ότι οι πολιτικές θα πρέπει να καθορίζονται στη βάση των ευρωπαϊκών κατευθύνσεων και οδηγιών, δηλαδή του 60% του διάμεσου μισθού. Δυστυχώς, τα δεδομένα ενδέχεται να επιδεινωθούν εάν αναλογιστεί κανείς πως με βάση τις εκτιμήσεις του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου, ο πληθωρισμός το 2026 και το 2027 αναμένεται να κινηθεί στο 2.7% και 1.8% αντιστοίχως. Δηλαδή, εάν αθροιστικά ο πληθωρισμός για τα δυο αυτά έτη είναι στο 4.5% η πραγματική αξία του κατώτατου μισθού πιθανόν να βρίσκεται στο τέλος του 2027 γύρω στα 1040 ευρώ ενώ το χρηματικό όριο της φτώχειας θα αυξάνεται. Με ημιτελείς πολιτικές και ετεροβαρείς αποφάσεις δεν βελτιώνεται η ευημερία ούτε των εργαζομένων ούτε των συνταξιούχων μας. Όσο και αν οι οικονομικοί δείκτες ευημερούν σημαντικό κομμάτι της κυπριακής κοινωνίας βρίσκεται αντιμέτωπο καθημερινά με την απειλή της εργασιακής ανασφάλειας, της εξουθένωσης, της φτώχειας και του εξαντλητικού ωραρίου. Λύσεις είναι η συνολική μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος και η εκπόνηση του σχεδίου δράσης για επέκταση των συλλογικών συμβάσεων. Η κυβέρνηση θα πρέπει μέσα από την ευχέρεια που τις δίνουν οι ευρωπαϊκές οδηγίες και κατευθύνσεις να προχωρήσει στην αποκατάσταση των ανισορροπιών που έχουν δημιουργηθεί στην αγορά εργασίας τα τελευταία χρόνια. Σε αντίθετη περίπτωση η απειλή της περαιτέρω επιδείνωσης της κοινωνικής συνοχής της χώρας θα είναι όλο και πιο ορατή.

Υπεύθυνος Τμήματος Οικονομικών Μελετών ΣΕΚ