Του Ελισσαίου Μιχαήλ*

Τα νησιά της Ευρώπης με την ιδιαιτερότητα της Κύπρου και της Μάλτας (ανεξάρτητα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης) αποτελούν μοναδικούς γεωγραφικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς χώρους.

Οι νησιώτες μοιράζονται κοινές προκλήσεις, ενεργειακή εξάρτηση, αυξημένο κόστος μεταφορών, περιβαλλοντική πίεση, δημογραφικές μεταβολές και ιδιαίτερες ανάγκες στην αγορά εργασίας. Ταυτόχρονα, διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες καινοτομίας και βιώσιμης ανάπτυξης.

Εργασία και οικονομία

Η εξάρτηση από τον τουρισμό δημιουργεί έντονη εποχικότητα στην απασχόληση, ενώ πολλοί νέοι κυρίως προσοντούχοι εγκαταλείπουν τα νησιά αναζητώντας ευκαιρίες αλλού. Η συνεργασία μπορεί να ενισχύσει τη διαφοροποίηση της οικονομίας μέσω της γαλάζιας και πράσινης ανάπτυξης, της ψηφιακής οικονομίας και της ενίσχυσης της καινοτομίας. Κοινά προγράμματα κατάρτισης, βελτίωση της ψηφιακής συνδεσιμότητας και κίνητρα για τηλεργασία, μπορούν να συγκρατήσουν και να προσελκύσουν ανθρώπινο δυναμικό.

Μέσα σε εθνικό αλλά και ευρωπαϊκό επίπεδο μπορούν να δημιουργηθούν οι απαραίτητες συνθήκες για στήριξη της απασχόλησης όπως είναι:

Η ενίσχυση και επέκταση των συλλογικών συμβάσεων και ο έλεγχος της αδήλωτης εργασίας

Κίνητρα για διαφοροποίηση της οικονομίας (γαλάζια οικονομία, ψηφιακή εργασία, ενίσχυση πρωτογενούς τομέα)

Προγράμματα κατάρτισης για πράσινες και τεχνολογικές δεξιότητες

Ενέργεια

Τα νησιά εξακολουθούν να εξαρτώνται από εισαγόμενα καύσιμα, γεγονός που αυξάνει το κόστος ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ωστόσο, διαθέτουν πλούσιο δυναμικό σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική. Η διακρατική συνεργασία μπορεί να επιτρέψει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, τη δημιουργία κοινών επενδύσεων, τη δημιουργία κοινών επενδύσεων σε αποθήκευση ενέργειας και έξυπνα δίκτυα, καθώς και τη διαμόρφωση «πράσινων νησιωτικών συμπλεγμάτων» που θα λειτουργούν ως πρότυπα ενεργειακής μετάβασης. Ευρωπαϊκά αλλά και εθνικά μπορούν να στηριχθούν τέτοιες πρωτοβουλίες λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των νησιών. Προς την σωστή κατεύθυνση είναι πολιτικές όπως η ενεργειακή αυτονομία για επενδύσεις σε ΑΠΕ και η ενίσχυση κινήτρων ώστε τα νοικοκυριά όσο και οι επιχειρήσεις να συμμετέχουν και να μειώνουν το κόστος ρεύματος. Όπου είναι βιώσιμο, σωστή θα είναι και η διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα και γενικά κάθε προσπάθεια για μείωση της εξάρτησης από το πετρέλαιο που είναι ακριβό και ρυπογόνο.

Οικιστικό

Σε αρκετά νησιά παρατηρείται στεγαστική πίεση λόγω τουριστικής ανάπτυξης και υψηλού κόστους κατασκευής. Η πρόσβαση σε προσιτή στέγη δυσκολεύει, με συνέπειες την αύξηση την αύξηση των ανισοτήτων και την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Συντονισμένα πρέπει να στηριχθούν βιώσιμες πολιτικές στέγασης για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Περιβάλλον

Τα νησιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η διάβρωση των ακτών και η απώλεια βιοποικιλότητας απαιτούν συντονισμένες δράσεις. Μέσα από συνεργασίες μπορούν να αναπτυχθούν κοινές στρατηγικές για τη βιώσιμη διαχείριση υδάτων και αποβλήτων, την εφαρμογή προτύπων βιώσιμου τουρισμού και τη δημιουργία δικτύων προστατευόμενων περιοχών.

Πολιτισμός

Τα νησιά της Ευρώπης φέρουν μια πλούσια πολιτιστική κληρονομιά που διαμόρφωσε την ιστορία της Ηπείρου. Οι παραδόσεις, οι γλώσσες, η μουσική, η ναυτική ιστορία και η γαστρονομία συνθέτουν ένα πολύτιμο πολιτιστικό κεφάλαιο. Η δημιουργία δικτύων πολιτιστικών ανταλλαγών, κοινών φεστιβάλ και θεματικών διαδρομών μπορεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ταυτότητα και να προωθήσει έναν ποιοτικό, βιώσιμο τουρισμό. Μέσα από προγράμματα όπως το «Δημιουργική Ευρώπη», η ΕΕ και τα κράτη μέλη μπορούν να στηρίζουν συνεργασίες, ψηφιοποίηση πολιτιστικών αρχείων και διασυνοριακές πρωτοβουλίες.

Η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των νησιών δεν αποτελεί μόνο περιφερειακή πολιτική, αλλά στρατηγική επιλογή για το μέλλον της Ευρώπης. Τα νησιά μπορούν να λειτουργήσουν ως πρότυπα βιώσιμης ανάπτυξης, πράσινης μετάβασης και κοινωνικής συνοχής.

Μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή νησιωτική στρατηγική, με σταθερή χρηματοδότηση και ευελιξία στους κανόνες μπορεί να διασφαλίσει ότι καμία νησιωτική κοινότητα δεν θα μείνει πίσω. Ότι δηλαδή κανένας Ευρωπαίος πολίτης δεν θα πρέπει να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση απλώς και μόνον επειδή ζει σε νησί.

Ο νησιωτικός χαρακτήρας θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μόνιμο διαρθρωτικό μειονέκτημα από την ΕΕ και να σχεδιάσει και να παρέχει ειδικά εργαλεία για την αντιμετώπιση τους. Τέτοια εργαλεία θα μπορούσαν να ήταν η κατάργηση/μείωση του φόρου καυσίμων επί των ναυτιλιακών και αεροπορικών εταιριών (γενικά των μεταφορών) που θα διευκολύνει τη διακίνηση προσώπων και προϊόντων. Επίσης, η κατάργηση του χαρακτηριστικού των κρατικών ενισχύσεων για τις δημόσιες επιδοτήσεις ή χρηματοδοτήσεις που θα αποφασίζονται από τα κράτη μέλη για αντιμετώπιση της απομόνωσης. Η συνεργασία μεταξύ των νησιών και η ενεργός στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το κλειδί για μια ισχυρή, ανθεκτική και βιώσιμη νησιωτική Ευρώπη.

Τέως Γενικός Γραμματέας ΟΥΥΚ – ΣΕΚ